معرفی و نقد دو کتاب ممنوعه
در میان کتابهای ممنوعه در ایران، برخی آثار نه صرفاً بهدلیل مواضع سیاسی، بلکه بهسبب تهدیدی عمیقتر ممنوع شدهاند: تهدید اندیشهٔ مسلط. جنس دوم و افسانهٔ خدایان از این دستهاند؛ یکی بنیانهای نابرابری جنسیتی را میلرزاند و دیگری اسطورههای مقدس را.
۱. «جنس دوم» – زن، ساخته میشود
کتاب «جنس دوم» اثر سیمون دو بووار یکی از بنیادیترین متون فمینیستی قرن بیستم است. جملهٔ مشهور کتاب—«زن، زن زاده نمیشود؛ زن میشود»—چکیدهٔ نگاه بووار به ساخت اجتماعی زنبودن است.
بووار نشان میدهد که نابرابری جنسیتی نه امری طبیعی، بلکه نتیجهٔ تاریخ، آموزش، مذهب، خانواده و زبان است. زن در این نظام، «دیگری» تعریف میشود؛ موجودی فرعی در برابر مردِ معیار.
چرا ممنوع شد؟
این کتاب بنیانهای ایدئولوژیک نظام مردسالار را به چالش میکشد: کنترل بدن زن، نقش مادری اجباری، ازدواج بهمثابه سرنوشت و اخلاق جنسی دوگانه. در نظامی که سیاست، دین و خانواده بر اطاعت زن استوارند، «جنس دوم» کتابی خطرناک تلقی میشود.

۲. «افسانهٔ خدایان» – اسطورهزدایی از امر مقدس
کتاب «افسانهٔ خدایان» نوشتهٔ شجاعالدین شفا نقدی تند و ساختارشکن بر ادیان ابراهیمی و ریشههای اسطورهای باورهای دینی است. شفا با رویکردی عقلگرایانه، روایتهای مقدس را بهعنوان ساختههای تاریخی و انسانی بررسی میکند.
این کتاب دین را نه حقیقتی فرازمانی، بلکه نظامی قدرتمند برای کنترل ذهن، اخلاق و سیاست میداند؛ نظامی که با ترس، تقدس و وعدهٔ رستگاری، پرسشگری را سرکوب میکند.
چرا ممنوع شد؟
«افسانهٔ خدایان» مستقیماً مشروعیت الهی قدرت را زیر سؤال میبرد. در جمهوری اسلامی—که شالودهاش بر تقدس، وحی و فرمان الهی است—چنین کتابی نه قابل سانسور، بلکه فقط قابل حذف است.
پیوند مشترک دو کتاب
در نگاه نخست، یکی دربارهٔ زن است و دیگری دربارهٔ دین؛ اما نقطهٔ تلاقی آنها روشن است: نقد ساختارهایی که اطاعت را طبیعی جلوه میدهند.
بووار نشان میدهد چگونه زن به اطاعت عادت داده میشود؛ شفا نشان میدهد چگونه انسان به ایمانِ بیپرسش.
جمعبندی نهایی
ممنوعیت این دو کتاب تصادفی نیست. قدرت، بیش از هر چیز، از اندیشهای میترسد که «بدیهیات» را فرو میریزد. «جنس دوم» و «افسانهٔ خدایان» هر دو یادآور این حقیقتاند: آزادی، پیش از آنکه سیاسی باشد، فکری است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر