اما چه شد که بحرین در نهایت مستقل شد؟
داستان از کجا شروع شد؟
بحرین از قرنها قبل به دلیل موقعیتش در خلیج فارس برای ایران اهمیت داشت و حکومتهای مختلف ایران بر آن ادعای حاکمیت داشتند.
اما در قرن نوزدهم، بریتانیا نفوذ خود را در خلیج فارس گسترش داد و بحرین عملاً تحت حمایت و نفوذ بریتانیا قرار گرفت. خاندان آلخلیفه نیز در بحرین حکومت میکرد.
به این ترتیب، یک وضعیت پیچیده شکل گرفت:
ایران مدعی حاکمیت بود، اما در عمل بحرین تحت حکومت محلی و نفوذ بریتانیا اداره میشد.
چرا مسئله بحرین در دهه ۱۳۴۰ جدی شد؟
بعد از جنگ جهانی دوم، قدرت بریتانیا کاهش پیدا کرد و سرانجام لندن تصمیم گرفت نیروهایش را از خلیج فارس خارج کند.
در همین زمان این سؤال مطرح شد که بعد از خروج بریتانیا، تکلیف بحرین چه خواهد شد.
ایران همچنان ادعای حاکمیت بر بحرین را داشت، اما درگیری بر سر این موضوع میتوانست ایران را با بریتانیا و کشورهای عربی وارد بحران کند.
در نهایت، ایران و بریتانیا پذیرفتند که سازمان ملل درباره خواست مردم بحرین تحقیق کند.
آیا در بحرین همهپرسی برگزار شد؟
اینجا یک نکته جالب وجود دارد.
برخلاف چیزی که گاهی گفته میشود، همهپرسی رسمی با رأیگیری عمومی برگزار نشد.
نماینده سازمان ملل به بحرین رفت و با گروهها، شخصیتها و مردم مختلف گفتوگو کرد تا بفهمد مردم چه آیندهای برای کشورشان میخواهند.
نتیجه بررسی سازمان ملل این بود که اکثریت قاطع مردم بحرین خواهان یک کشور مستقل بودند.
ایران نیز این نتیجه را پذیرفت و از ادعای حاکمیت خود بر بحرین صرفنظر کرد.
پس شاه بحرین را «فروخت»؟
این یکی از معروفترین روایتها درباره این ماجراست، اما تاریخ کمی پیچیدهتر است.
محمدرضا شاه در نهایت تصمیم گرفت ادعای ایران بر بحرین را کنار بگذارد. این تصمیم را میتوان یک تصمیم سیاسی و دیپلماتیک دانست، نه اینکه بحرین در یک معامله ساده «فروخته شده باشد».
ایران در آن زمان به دنبال تثبیت موقعیت خود در خلیج فارس بود و حل مسئله بحرین میتوانست به روابط ایران با کشورهای منطقه و غرب کمک کند.
بحرین چه زمانی مستقل شد؟
در ۱۴ اوت ۱۹۷۱، بحرین استقلال خود را اعلام کرد.
ایران نیز استقلال بحرین را پذیرفت و بحرین در همان سال به عضویت سازمان ملل درآمد.
به این ترتیب، یکی از قدیمیترین اختلافات ایران در خلیج فارس وارد مرحله جدیدی شد.
در نهایت چه شد؟
اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم:
ایران سالها ادعای حاکمیت بر بحرین را داشت، بریتانیا در بحرین نفوذ زیادی داشت، بریتانیا تصمیم به خروج از خلیج فارس گرفت، سازمان ملل خواست مردم بحرین را بررسی کرد و به این نتیجه رسید که اکثریت خواهان استقلال هستند؛ ایران هم این نتیجه را پذیرفت و در سال ۱۹۷۱ بحرین به کشوری مستقل تبدیل شد.
بنابراین داستان بحرین فقط داستان «جدا شدن یک استان از ایران» نیست؛ بلکه حاصل سالها رقابت ایران و بریتانیا، تحولات سیاسی بحرین و یک توافق مهم بینالمللی بود.
و همین است که هنوز، بیش از نیم قرن بعد، ماجرای بحرین یکی از بحثبرانگیزترین اتفاقات تاریخ معاصر ایران محسوب میشود.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر